Op 23 maart 2026 gaf de Aanpak Begeleidingsethiek (ABE) een demonstratie bij Microsoft, georganiseerd door de Vakcentrale voor Professionals in samenwerking met Microsoft. Daarbij stond de vraag centraal hoe AI op de werkvloer verantwoord kan worden ingevoerd, met nadrukkelijk aandacht voor de waarden en ervaringen van medewerkers.
Vanuit Begeleidingsethiek is AI niet alleen een technische innovatie, maar ook iets dat werk en arbeidsverhoudingen verandert. De inzet van AI raakt niet alleen efficiëntie en productiviteit, maar ook de inrichting van taken, professionele ruimte, autonomie en de manier waarop medewerkers worden beoordeeld. Juist daarom is het belangrijk dat werknemers, ondernemingsraden, vakbonden, management en technische partijen daar samen over in gesprek gaan.
ABE helpt om dat gesprek concreet te maken. De methode is gebaseerd op onder meer techniekfilosofie, ethiek, participatieve beleidsanalyse en design thinking, en is ontwikkeld en in de praktijk getoetst met uiteenlopende betrokken partijen. Daarbij staan niet abstracte waardenlijsten centraal, maar de mensen die met de technologie te maken krijgen. Naast management en werknemers kunnen dat ook ICT-partijen of leveranciers zijn, en idealiter ook klanten of anderen die direct geraakt worden.
In de demonstratie werkten de deelnemers met een casus uit het publiek over een callcenter waar AI werd ingezet om gesprekken van callcentermedewerkers te monitoren. Het systeem keek onder meer naar gespreksduur en taalgebruik. Overschrijdingen konden ertoe leiden dat medewerkers uit gesprekken werden gehaald, tijdelijk ander werk kregen en dat dit later terugkwam in hun beoordeling. Wat begon als een middel voor efficiëntie en meer inzicht, bleek in de praktijk ook gevolgen te hebben voor autonomie, vertrouwen en ervaren rechtvaardigheid.
De casus maakte duidelijk waarom het belangrijk is om waarden van medewerkers vanaf het begin mee te nemen in de implementatie van AI. In de praktijk ligt de nadruk vaak al snel op efficiëntie en sturing, terwijl vragen over werkplezier, professionele ruimte en zeggenschap minder snel gezamenlijk worden besproken. Juist voor ondernemingsraden en vakbonden is dat relevant: AI is niet simpelweg goed of slecht, maar verandert de organisatie en vraagt dus om nieuwe manieren van denken en handelen.
Binnen ABE brengen betrokkenen hun inzichten in over effecten, zorgen en waarden, waarna gezamenlijk wordt gezocht naar handelingsopties. Die kunnen technisch van aard zijn, maar ook organisatorisch of gericht op training en begeleiding. In deze demonstratie kwamen bijvoorbeeld opties naar voren als het inbouwen van uitzonderingen voor complexe of emotioneel beladen gesprekken, zodat de technologie meer rekening houdt met de context van het werk. Ook werd besproken dat heldere afspraken nodig zijn over hoe uitkomsten van AI-systemen worden gebruikt, bijvoorbeeld in beoordeling of taakverdeling. De demonstratie liet zo zien dat ABE helpt om technologie niet alleen te beoordelen, maar er samen richting aan te geven op een manier die past bij goed en waardevol werk.
Voor OR-leden en bestuurders is dit een krachtige aanpak om met AI om te gaan. Vanuit de eigen praktijk, met betrokkenen, vlot, concreet en constructief. Zo kan een organisatie of zelfs een sector stappen zetten met verantwoord innoveren.
Geïnteresseerd in een sessie waarin we samen onderzoeken wat een AI-tool of andere technologie betekent voor het werk op jouw werkvloer, welke effecten dat heeft en welke handelingsopties er zijn voor verantwoorde inzet? Neem dan contact met ons op.
